دوفصلنامه علمی پژوهشی تحقیقات انقلاب اسلامی

دوفصلنامه علمی پژوهشی تحقیقات انقلاب اسلامی

پیامدهای فقهی نظریه انتظار با تکیه بر دیدگاه‌های امام خامنه‌ای

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
موسسه انقلاب دفتر قم
چکیده
امام خامنه‌ای در بیانات خود مکرر به مسئله انتظار مهدی موعودارواحنا‌فداه اشاره داشته‌اند و از آن تبیینی فعال ارائه می‌دهند. بنابر این نظریه، انتظار به‌معناى قانع‌نشدن به وضع موجود و اشتیاق انسان برای دسترسی به وضعی برتر و بالاتر است؛ همچنین در این نظریه، هم فرج منحصر به فرج نهایی نیست و هم به مقدمات اجتماعی فرج نهایی توجه شده است. بر اساس این نظریه، انتظار تکلیف ایجاد می‌کند. این پژوهش بر همین پایه استوارشده و می‌خواهد تبیینی از چیستی تکالیف ناشی از انتظار ارائه دهد. در باب چیستی تکالیف ناشی از انتظار به نظریه دیگری از امام خامنه‌ای‌مدظله‌العالی توجه‌شده که در آن دین را علاوه‌بر احکام شامل سیاست‌ها نیز می‌داند. روش این تحقیق، تحلیل ساختار معنایی بوده و فرض اولیه این بوده که امام خامنه‌ایمدظله‌العالی در طول سی سال رهبری‌شان تحول اساسی در نظریه‌هایش نداشته‌اند؛ فرضی که با قراین زیادی تأیید می‌شود. این نگاه به فقه با فقه فردی ناهم‌خوان است و نشان داده‌شده که نظریه‌های ایشان را در چهارچوب فقه نظام می‌توان به‌خوبی تبیین کرد. این مقاله تلاش‌کرده با تلفیق این دو نظریه، در چهارچوب فقه نظام، تبیینی از تکالیف ناشی از انتظار ارائه بدهد. تکالیف ناشی از نظریه انتظار از سنخ تکالیف فرعیه شناخته‌شده در فقه فردی نیستند، بلکه از سنخ سیاست‌اند و بر همین اساس، تکالیفی سیاستی در سطح اجتماعی و فردی بیان شد. درنهایت، به‌عنوان نمونه، دیدگاه امام خامنه‌ای‌مدظله‌العالی در قاعده مصلحت حفظ نظام بر اساس چهارچوب یادشده بررسی شد. ایشان نظام را تنها در حد رفع هرج‌ومرج نمی‌دانند، بلکه نظام را نظمی حاصل از مکتب می‌دانند و بر این اساس، حفظ نظام اسلامی و نظام عادلانه واجب می‌شود و نه هر نظامی؛ همچنین ایشان عدالت اجتماعی را به‌عنوان سیاست ترسیم می‌کنند که حاکم بر ادله فرعی است.
کلیدواژه‌ها