دوفصلنامه علمی پژوهشی تحقیقات انقلاب اسلامی

دوفصلنامه علمی پژوهشی تحقیقات انقلاب اسلامی

واکاوی جایگاه آرای عمومی در نظام ولایی و اعمال حاکمیت سیاسی در فقه سیاسی شیعه با تأکید بر آرای امام خمینی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگاه امام صادق
2 دانشگاه قم
چکیده
پیشینه بحث جایگاه آرای عمومی در نظام ولایی به صدر اسلام بازمی‌گردد (پیشینه). از جمله مسائل اساسی در فقه نظام ولایی، نقش آرای عمومی در تشکیل نظام سیاسی اسلامی است (هدف). با وجود آنکه خداوند حاکم علی‌الاطلاق در نظام اسلامی خداوند متعال است، ولی اراده الهی بر آن تعلق‌گرفته که در مقام عمل ضمن نظامی طولی، به ترتیب پیامبر اکرم(ص)، سپس اوصیای ایشان و در عصر غیبت ولی‌فقیه حاکم نظام اسلامی باشند؛ از سوی دیگر، آرای عمومی نقشی مهم و اساسی در شکل‌گیری، تداوم و موفقیت حاکمیت سیاسی ایفا می‌کند (فرضیه). با توجه به مبانی فقه سیاسی شیعه، مشارکت سیاسی و بسترسازی برای حضور فعال مردم در عرصه‌های سیاسی-اجتماعی و تصمیم‌گیری‌های کلان اجتماعی از اهمیت بسزایی برخوردار است. علی‌رغم پژوهش‌های انجام‌شده در این زمینه، تاکنون پژوهش مستقلی برای جایگاه آرای عمومی در اعمال حاکمیت سیاسی مبتنی‌بر مبانی فقه سیاسی شیعه انجام نشده است. پرسش پژوهش حاضر این است که جایگاه آراء عمومی در نظام ولایی و اعمال حاکمیت سیاسی چیست؟ (سؤال) روش پژوهش مبتنی‌بر روش استدلال است و اقامه برهان در قالب قیاس منطقی است (روش) و یافته مقاله چنین است که مردم در نظام سیاسی ولایی در دو مرحله نقشی مؤثر ایفا می‌کنند: نخست، مرحله آغازینِ شکل‌گیریِ اصلِ حکومت اسلامی در بیعت با ولی‌امر تجلی‌یافته و به ولایت وی فعلیت و تحقق خارجی می‌بخشد. دوم، مرحله بقای حکومت اسلامی و اعمال حاکمیت است که در این مرحله مردم با حضور مستمر در صحنه‌های گوناگون همچون انتخابات و ... علاوه‌بر مشارکت در اداره امور جامعه، اسباب حفظ و بقای حکومت اسلامی را فراهم می‌نمایند (یافته).
کلیدواژه‌ها

دوره 1، شماره 2
سال اول- شماره دوم- پاییز و زمستان 1403
شهریور 1403